فضایل اهل بیت - جواب شبهات

شبهه: ملاك انتخاب جانشين پيامبر اسلام ،چيزي غير از تقوا نبود و ابوبكر از همه با تقواتر و اولي به جانشيني پيامبر بود؟

جواب:

مقام امامت و جانشيني پيامبر (صلي الله عليه وآله) در نزد شيعه،‌مقامي بسيار والا و عالي است و منصبي الهي است كه دست معرفت و در نتيجه انتخاب و گزينش مردم از دامن والاي آن كوتاه‌تر است.

قرآن كريم دربارة‌ مقام امامت ابراهيم خليل‌ الله مي‌فرمايد: « و اذابتلي ابراهيم ربّه بكلمات فأَتَمن قال جاعلك للناس اماماً‌ قال من ذريتي؟‌قال لا ينال عهدي الظالمين؛ و هنگامي كه پروردگار،‌ ابراهيم را به سبب حقايقي امتحان فرمود و آنها را حضرت ابراهيم به اتمام رسانيد، پس خداوند به او فرمود:‌ تو را به مقام امامت و پيشوايي مردم خواهم رسانيد. ابراهيم عرض كرد: آيا از فرزندانم كسي به اين مقام نائل خواهد گشت؟ خداوند فرمود: عهد امامت به ستمكاران نخواهد رسيد. [1][1] از اين آيه شريفه چند مطلب قابل استفاده است:

1ـ اينكه امامت حضرت ابراهيم (عليه السّلام) غير از نبوت آن جناب و عالي‌تر از آن بوده است. زيرا اين خطاب در اواخر عمر آن حضرت صادر شده و بدون شك در آن هنگام مقام نبوت را داشته است و با اينكه پيامبر بود، مورد ابتلاي امتحانات سخت قرار گرفت و آنگاه كه شايستگي او به اثبات رسيد، به وي وعده داده شد كه تو را به مقام امامت انتخاب خواهم كرد. پس معلوم مي‌شود كه امامت آن حضرت عالي‌تر از مقام نبوتش بوده است.

2ـ امامت عهد و پيمان الهي است كه با جعل و انتخاب خداوند اثبات مي‌شود و در اختيار مردم نبوده است و آرا و عقايد آنان كوچكترين تأثيري در آن ندارد.

حال با توجه به شرايط بسيار سختي كه اين منصب عالي دارد به روشني مي‌توان گفت كه تنها ذات اقدس الهي است كه با توجه به علم مطلق خود بر ضمائر و صفات و مكنونات دروني و شايستگي‌هاي ذاتي هر شخص، مي‌تواند كسي را كه واجد شرايط امامت است، تشخيص دهد و به وسيلة پيامبر (ص) به مردم معرفي نمايد.

از سوي ديگر، وقتي به روايات نبوي (صلي الله عليه وآله) مراجعه مي‌كنيم،‌ هم افضليت حضرت علي (عليه السّلام) را (كه طبيعتاً شرط خلافت رسول الله (صلي الله عليه وآله) است) و هم نص امامتش را مي‌بينيم. در اينجا تنها به دو نمونه از نصوص وارد شده در اين زمينه اشاره مي‌كنيم:

1ـ از احاديثي كه به صورت تواتر نقل شده و دالّ بر افضيلت حضرت علي (عليه السّلام) بر همة‌ صحابه ( و از جمله ابوبكر) است، خبر طائر و طبر است. مضمون حديث اين است كه روزي مرغ برياني نزد پيامبر (صلي الله عليه وآله) بود كه حضرت دعا فرمود: خدايا محبوب‌ترين خلقت را بفرست تا با من از اين غذا بخورد. پس زماني نگذشت كه علي (عليه السّلام) وارد شد و همراه پيامبر (صلي الله عليه وآله) آن غذا را تناول نمود. [2][2]بعضي از علماي اهل سنت با استناد به اين حديث متواتر گفته‌اند،‌ حضرت علي (عليه السّلام) از همة‌ اصحاب و حتي ابوبكر برتر است. [3][3]

2ـ حديث غدير: زماني كه در حجة الوداع آية « يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك» [4][4] نازل شد، پيامبر (صلي الله عليه وآله) دست علي (عليه السّلام) را گرفته و در حضور بيش از صد هزار نفر مسلمانان فرمود: «من كنت مولاه فهذا علي مولاه....» اين حديث از احاديث متواتر است، تا جايي كه از 110 نفر از اصحاب و 84 تن از تابعين نقل شده است. [5][5]

بنا بر اين و با توجه به ادلّه فراوان ديگر كه مسئلة تنصيص بر امامت امير المؤمنين (عليه السّلام) را ثابت مي‌كند، شكي در افضليت علي (عليه السّلام) و سزاواري آن حضرت نسبت به جانشيني بلافصل پيامبر (صلي الله عليه وآله) باقي نمي‌ماند. همچنين كلماتي كه از خود ابوبكر نقل شده، و اكثر علماي اهل سنت آن را نقل كرده بيانگر اين مطلب است كه وي خودش را افضل صحابه و سزاوار منصب خلافت نمي‌دانسته است. چنان كه از او نقل شده است: «اقيلون فلست بخيركم؛ مرا از خلافت رها كنيد، به درستي من بهترين شما نيستم» و در بعضي از نقل‌ها در ادامه آن آمده است: در حالي كه علي (عليه السّلام) هنوز در ميان شماست.[6][6] ابن ابي‌الحديد در مورد اين جمله ابوبكر مي‌گويد: اين جمله در نزد كنيزي از اصحاب ما (معتزله) درست بوده و واقعيت دارد چون بهترين امت علي (ع) بود[7][7]. خود ابوبكر هم در اين امر خودش را كاملاً ذي حقي نمي‌دانست و نوعي دو دلي در وجود او نسبت به اين امر وجود داشت به طوري كه در اواخر عمرش مي‌گويد: همه چيز را مي‌خواستم از پيامبر سئوال كنم يكي اينكه اي كاش مي‌پرسيدم امر خلافت پس از او از آن كيست تا نزاع و خلاف در ميان مسلمانان نمي‌افتاد.[8][8]

همچنين از او نقل شده است: «ان لي شيطاناً يعتريني فان استقمت فاعينوني و ان زغت فقوموني؛ براستي كه مرا شيطاني است كه فريبم مي‌دهد، پس اگر راست كردار بودم مرا ياري دهيد و اگر به خطا رفتم به راهم آوريد». [9][9]

افزون بر اين عدة زيادي از اصحاب بزرگ،‌مانند عمار و ياسر،‌ابوذر غفاري، سلمان فارسي،‌جابر بن عبدالله انصاري و عباس و پسرانش و ابي حذيفه يماني و.... علي را افضل از ابوبكر و عمر دانسته و او را شايسته‌ترين فرد براي جانشيني پيامبر (صلي الله عليه وآله) مي‌دانستند. [10][10] ابن الحديد معتزلي پس از آنكه اتفاق بر عدم منصون بودن، خلافت را از قول مشايخ نقل مي‌كند،‌ شمار زيادي از علماي اهل سنت را ذكر مي‌كند كه همگي قائل به افضليت امير المؤمنين علي (عليه السّلام) بر ابوبكر بوده‌اند،‌ از آن جمله: ابي جعفر اسكافي،‌ قاضي القضا عبد الجبار بن احمدـ ابي الحسين خياط، ابو علي محمد بن عبد الوهاب جبايي، ابوالقاسم بلخي و...ديگران. [11][11]

«والسّلام»

[1][1] ـ‌ بقره/124.

[2][2] ـ خصائص نسايي، ج ، ص5ـ اسد الغابه في معرفه الصحابه،‌ابن اثير، عبدالكريم بن عبد الواحدـ‌ انتشارات اسماعيليان ـ تهران، ج 4،‌ ص30ـ البدايه و النهايه،‌ ج 7، ص35ـ شرح نهج البلاغه،‌ ابن ابي الحديد،‌ ج 1،‌ ص7 از قول: صحيح ترمزي آنرا نقل مي‌كند و تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم ـ انتشارات داراالكتب العربيه ـ لبنان،‌ بيروت1385 ه ق. 1965 م.

[3][3] ـ ابن ابي الحديد،‌شرح نهج البلاغه،‌ ص7، از قول عبدالوهاب جبايي اين مطلب را نقل مي‌كند.

[4][4] ـ مائده/67.

[5][5] ـ الغدير، ص64ـ63 علامة اميني ـ سيد عبدالحسين.

[6][6] ـ الامامه و السياسه ، ج 1، ص14ـ شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، ج 1، ص58 منشورات الرضي ـ قم1363ـ دينوري ـ ابن قتيبه.

[7][7] ـ ابن ابي الحديد، شرح نهج البلاغه، ج17، ص158.

[8][8] ـ دينوري، الامامة و السياسة، چاپ مصر، ص18، تاريخ طبري، ج2، ص353.

[9][9] ـ الامه و السياسه،‌ ج 1، ص6ـ شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، ج 2، ص8 .

[10][10] ـ فجر الاسلام، ص322ـ امين محمد.

[11][11] ـ شرح نهج البلاغه،‌ابن ابي الحديد، ج 1، ص9 الي 7.

+ نوشته شده در یکشنبه 4 شهریور1386ساعت 2:12 قبل از ظهر توسط حامد |